Fundacja to druga, obok stowarzyszenia, podstawowa forma organizacji pozarządowej w Polsce – i choć bywa mylona ze stowarzyszeniem, opiera się na zupełnie innej logice prawnej. Reguluje ją ustawa o fundacjach z 6 kwietnia 1984 r.
Kluczowa różnica: stowarzyszenie tworzą ludzie (członkowie), a fundację tworzy majątek przekazany przez fundatora – osobę fizyczną (dowolnego obywatelstwa) lub prawną, która przeznacza określone środki na realizację celu społecznie lub gospodarczo użytecznego. Fundacja nie ma członków w rozumieniu prawnym – jej działaniem kieruje zarząd, działający zgodnie ze statutem nadanym przez fundatora. W orzecznictwie podkreśla się, że fundacja nie jest organizacją „zrzeszającą”, lecz podmiotem nastawionym na działanie na rzecz beneficjentów zewnętrznych (tzw. destynariuszy), którzy nie uczestniczą w jej zarządzaniu.
Ustawa o fundacjach precyzuje dopuszczalne cele – m.in. ochrona zdrowia, rozwój nauki i edukacji, kultura, pomoc społeczna czy działalność gospodarczo użyteczna. W praktyce oznacza to, że fundacja może z powodzeniem prowadzić działania na rzecz rozwoju przedsiębiorczości (np. inkubację startupów, szkolenia, doradztwo), pod warunkiem że wpisuje się to w cel statutowy określony przez fundatora.
Fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu do KRS – proces zaczyna się od złożenia przez fundatora oświadczenia woli o ustanowieniu fundacji (zwykle w formie aktu notarialnego) i nadania jej statutu. W odróżnieniu od stowarzyszenia nie ma tu wymogu minimalnej liczby założycieli – wystarczy jeden fundator.
Warto odnotować, że od 2023 r. funkcjonuje w polskim prawie odrębna instytucja – fundacja rodzinna, służąca ochronie majątku firm rodzinnych, którą rządzi osobna ustawa i którą nie należy mylić z klasyczną fundacją opisaną powyżej.
Źródła:
- Różnice pomiędzy stowarzyszeniem a fundacją – Kancelaria Greń-Florczuk – https://kancelariaflorczuk.com.pl/roznice-pomiedzy-stowarzyszeniem-a-fundacja/
- Fundacja czy stowarzyszenie – czym się różnią – Biuro Rachunkowe Progres – https://br-progres.pl/blog/fundacja-czy-stowarzyszenie-czym-sie-od-siebie-roznia/
- Stowarzyszenie a fundacja – różnice i podobieństwa – Kancelaria KPGiO – https://www.kpgio.pl/blog/stowarzyszenie-a-fundacja-roznice-i-podobienstwa/
- Fundacja czy Stowarzyszenie? – Grantowo.pl – https://grantowo.pl/fundacja-czy-stowarzyszenie-co-jest-lepsze-i-czym-sie-roznia/