Termin „samorząd gospodarczy” bywa używany szeroko – jako zbiorcze określenie wszystkich organizacji zrzeszających przedsiębiorców na zasadzie dobrowolności w celu reprezentowania ich interesów wobec władz publicznych. Encyklopedia PWN definiuje go jako organizacyjną formę zrzeszania się podmiotów gospodarczych, powstałą, by reprezentować ich interesy i uczestniczyć w tworzeniu norm prawnych dotyczących działalności gospodarczej.
Historycznie samorząd gospodarczy w Polsce ma korzenie sięgające okresu międzywojennego – w II Rzeczpospolitej funkcjonowały izby przemysłowo-handlowe, izby rzemieślnicze i izby rolnicze, będące istotnym elementem struktury administracyjnej państwa. Po 1945 r. instytucje te zostały w praktyce zlikwidowane, a ich odbudowa nastąpiła dopiero po transformacji ustrojowej 1989 r., wraz z uchwaleniem ustaw o izbach gospodarczych, o rzemiośle i o organizacjach pracodawców.
Do organizacji samorządu gospodarczego w dzisiejszej Polsce prawnicy zaliczają zazwyczaj: izby gospodarcze, organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła (cechy, izby rzemieślnicze, Związek Rzemiosła Polskiego), organizacje pracodawców oraz – w niektórych ujęciach – izby rolnicze i samorządy zawodowe niektórych grup przedsiębiorców. W doktrynie toczy się spór, czy do tej kategorii zaliczać tylko organizacje o charakterze publicznoprawnym i obowiązkowym członkostwie (jak izby rolnicze), czy też szerzej – łącznie z organizacjami o dobrowolnej przynależności.
Co istotne, mimo wielokrotnych prób (w Sejmie procedowano m.in. projekt odrębnej, całościowej ustawy o samorządzie gospodarczym) Polska – w odróżnieniu np. od Niemiec z ich systemem izb przemysłowo-handlowych o obowiązkowym członkostwie – nie posiada jednego, kompleksowego aktu prawnego regulującego cały samorząd gospodarczy. Zamiast tego funkcjonuje kilka odrębnych ustaw regulujących poszczególne jego segmenty.
Źródła:
- Samorząd gospodarczy – Encyklopedia PWN – https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/samorzad-gospodarczy;3971728.html
- Samorząd gospodarczy – Wikipedia – https://pl.wikipedia.org/wiki/Samorz%C4%85d_gospodarczy
- Instytucja samorządu gospodarczego w prawie polskim na tle rozwiązań krajów europejskich – Repozytorium UWr – http://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/136349/PDF/02_D_Cendrowicz_Instytucja_samorzadu_gospodarczego_w_prawie_polskim_na_tle_rozwiazan_krajow_europejskich.pdf
- Projekt ustawy o samorządzie gospodarczym – Sejm RP – https://orka.sejm.gov.pl/proc2.nsf/projekty/132_p.htm